Kalendarium

Od 2006 roku wła­sno­ścią Osso­li­neum jest nie­zwy­kły obiekt – Pano­rama Pla­styczna Daw­nego Lwowa, odda­jąca wygląd mia­sta po koniec XVIII w.  Jej auto­rem jest Janusz Witwicki, archi­tekt, pra­cow­nik naukowy Poli­tech­niki Lwow­skiej. Wraz ze zespo­łem współ­pra­cow­ni­ków przez kil­ka­na­ście lat budo­wał model daw­nego Lwowa.

panorama_lwowa

Kalen­da­rium Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa
1929

Inż. Janusz Witwicki (1903 — 1946), uta­len­to­wany archi­tekt, absol­went Poli­tech­niki Lwow­skiej, wyko­nuje modele naj­bar­dziej zna­nych dzieł archi­tek­tury Lwowa: Ratu­sza, kamie­nicy Kró­lew­skiej, Arse­nału, które pre­zen­to­wane są m.in. na Powszech­nej Wysta­wie Kra­jo­wej w Poznaniu.

1931

Pod­czas pobytu inż. Janu­sza Witwic­kiego na stu­diach uzu­peł­nia­ją­cych w Paryżu, pod wpły­wem wystawy modeli archi­tek­tury mili­tar­nej w Hotelu Inwa­li­dów, powstaje idea budowy makiety XVIII– wiecz­nego Lwowa. Inż. Witwicki roz­po­czyna żmudne bada­nia nad archi­tek­turą XVIII-wiecznego Lwowa, gro­ma­dzi wszel­kie źró­dła: iko­no­gra­ficzne, archi­tek­to­niczne i pisane.

1932

Powstaje pierw­szy poglą­dowy model zabu­dowy śród­mie­ścia Lwowa w skali 1 : 500. Obok gro­ma­dze­nia mate­ria­łów źró­dło­wych pro­wa­dzone są prace pomia­rowe nad ukształ­to­wa­niem terenu oraz pomiary samych budynków.

1935

W grud­niu powstaje „Towa­rzy­stwo Budowy Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa”, kie­ro­wane przez prof. Mariana Osiń­skiego, sku­pia­jące osoby wspie­ra­jące na różne spo­soby sprawę ukoń­cze­nia i eks­po­no­wa­nia modelu.

1936

Inż. Janusz Witwicki i jego współ­pra­cow­nicy uzy­skują od władz Lwowa nową dwu­po­ko­jową pra­cow­nię w budynku Zarządu Miej­skiego przy ul. Ormiań­skiej 23. Ukoń­czo­nych zostaje sześć seg­men­tów pod­stawy (o bokach 2,0 x 1,2 m), dla któ­rych zamó­wiono spe­cjalny meta­lowy ste­laż, wyko­nany następ­nie przez lwow­ską firmę Christ & Sło­niew­scy. Roz­po­czy­nają się prace nas pierw­szymi mode­lami budyn­ków tzw. dużej Pano­ramy w skali 1 : 200.

1939

Inż. Janusz Witwicki pod­pi­suje z wła­dzami Lwowa umowę doty­czącą czę­ścio­wego finan­so­wa­nia budowy „Pano­ramy” z kasy mia­sta (do wybu­chu wojny na budowę modelu prze­ka­zano jedy­nie jedną ratę wyno­szącą 10.000 zł). Jesie­nią gotowe są modele wszyst­kich naj­waż­niej­szych budowli Lwowa oraz kil­ku­na­stu kamieniczek

1939 – 1945

W latach oku­pa­cji Lwowa, naj­pierw sowiec­kiej, a póź­niej nie­miec­kiej, prace nad „Pano­ramą” są kon­ty­nu­owane. Pod­czas wojny powstaje więk­szość modeli zabu­dowy lwow­skiej w obrę­bie murów miej­skich. W 1943 r. inż. Janusz Witwicki zostaje aresz­to­wany i nie­mal cudem udaje się go wydo­stać z rąk niemieckich.

1946

Inż. Janusz Witwicki podej­muje sta­ra­nia u władz sowiec­kich o pozwo­le­nie na wywóz „Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa” oraz całej doku­men­ta­cji do Pol­ski. W lipcu udaje się uzy­skać zgodę I sekre­ta­rza Ukra­iń­skiej SSR Nikity Chrusz­czowa na wyjazd i trans­port modelu do Pol­ski. Na kilka dni przed pla­no­wa­nym ter­mi­nem wyjazdu inż. Janusz Witwicki ginie bru­tal­nie zamor­do­wany w nie­wy­ja­śnio­nych do dziś oko­licz­no­ściach. Spraw­cami tej zbrodni są naj­pew­niej poda­jący się za archi­tek­tów i histo­ry­ków sztuki agenci NKWD. Doku­men­ta­cja źró­dłowa modelu zostaje w bez­względny spo­sób zagar­nięta przez przed­sta­wi­cieli Aka­de­mii Nauk ZSRR. Tuż po pogrze­bie męża Irena Witwicka prze­wozi ze Lwowa do War­szawy model „Pano­ramy”. Wraz z nią wyjeż­dża osiem­na­stu współ­pra­cow­ni­ków inż. Witwic­kiego wraz z rodzinami.

1947

Dzięki pomocy prof. Sta­ni­sława Lorenza skrzy­nie i pakunki z mode­lami zło­żone zostają w jed­nym z pomiesz­czeń Muzeum Naro­do­wego w War­sza­wie. Wkrótce jed­nak zapada decy­zja o ukry­ciu „Pano­ramy” Z pomocą przy­cho­dzi prof. Jan Zachwa­to­wicz, który zga­dza się prze­cho­wać model w jed­nej z piw­nic w kie­ro­wa­nej przez sie­bie Kate­drze i Zakła­dzie Archi­tek­tury Pol­skiej na Wydziale Archi­tek­tury Poli­tech­niki Warszawskiej.

1975

Skrzy­nie zawie­ra­jące „Pano­ramę’ zostają prze­wie­zione do Wro­cła­wia do Muzeum Archi­tek­tury i oddane pod opiekę prof. Olgier­dowi Czernerowi.

1987

W nie­ja­snych oko­licz­no­ściach ginie pięć naj­cen­niej­szych modeli „Pano­ramy” (kościół oo. Domi­ni­ka­nów, Ratusz, Cer­kiew Woło­ska, Kate­dra Łaciń­ska, syna­goga Zło­tej Róży) oraz kilka modeli kamienic.

1988

„Pano­rama Pla­styczna Daw­nego Lwowa” dzięki wiel­kiej pomocy i uprzej­mo­ści ks. dr Józefa Patera umiesz­czona zostaje we wro­cław­skim Muzeum Archi­die­ce­zjal­nym. Dzięki sta­ra­niom rodziny inż. Janu­sza Witwic­kiego roz­po­czy­nają się prace nad rekon­struk­cja zagi­nio­nych ele­men­tów modelu — trzy bra­ku­jące modele wyko­nuje kra­kow­ski mode­larz Ire­ne­usz Pudełko. Model „Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa” zostaje wpi­sany na listę zabyt­ków rucho­mych woje­wódz­twa wrocławskiego.

1994

Na mocy umowy z rodziną Witwic­kich „Pano­rama Pla­styczna Daw­nego Lwowa” staje się depo­zy­tem Muzeum Miej­skiego Wro­cła­wia. Pod kie­run­kiem inż. Michała Witwic­kiego modele budyn­ków zostają roz­ło­żone na seg­men­tach pod­stawy. „Pano­rama” po raz pierw­szy w okre­sie powo­jen­nym zostaje udo­stęp­niona publicz­no­ści – naj­pierw w gma­chu wro­cław­skiego Arse­nału, a póź­niej w jed­nej z sal na pię­trze kamie­nicy „Pod Zło­tym Słoń­cem” przy Rynku.

2006

Na mocy umowy zawar­tej mię­dzy rodziną inż. Janu­sza Witwic­kiego a dyrek­to­rem Zakładu Naro­do­wego im. Osso­liń­skich model „Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa” staje się wła­sno­ścią Osso­li­neum. Skrzy­nie i pakunki z ele­men­tami modelu prze­wie­zione zostają do pomiesz­czeń maga­zy­no­wych Działu Cza­so­pism ZNiO przy ul. Soł­ty­so­wic­kiej we Wro­cła­wiu. Roz­po­czy­nają się wstępne prace inwentaryzacyjne.

2007

Ukoń­czony zostaje model Cer­kwi Woło­skiej, który wyko­nuje war­szaw­ski archi­tekt inż. Zbi­gniew Cheda pod kie­run­kiem inż. Michała Witwic­kiego. Spo­rzą­dze­nie sze­regu pla­nów — rzu­tów Lwowa i jego zabu­dowy w ska­lach 1 : 1000 i 1 : 2000 koniecz­nych do dal­szej inwen­ta­ry­za­cji i rekon­struk­cji „Pano­ramy”. Plany wyko­nuje inż. Mar­cin Sowa z Wrocławia.

Odtwo­rzony kościół Domi­ni­ka­nów. Wyko­nawcy: Tomasz Fron­czek, Adam Grocholski.

 

2008 — 2011

Dwóch wro­cław­skich kon­ser­wa­to­rów i pla­sty­ków Adam Gro­chol­ski oraz Tomasz Fron­czek podej­muje się prze­pro­wa­dze­nia reno­wa­cji „Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa”. Gro­ma­dzą oni mate­riały źró­dłowe, które umoż­li­wią odtwo­rze­nie bra­ku­ją­cych modeli. Wyko­nują oni ogromną pracę doku­men­ta­cyjną two­rząc karty muze­alny poszcze­gól­nych ele­men­tów „Pano­ramy” obej­mu­jące roz­po­zna­nie stanu zacho­wa­nia modeli budyn­ków i seg­men­tów pod­stawy oraz konieczny zakres prac konserwatorskich.

2013

W listo­pa­dzie Dyrek­tor ZNiO dr Adolf Juzwenko oraz Pre­zes Wro­cław­skiego Przed­się­bior­stwa „Hala Ludowa” pod­pi­sują list inten­cyjny doty­czący współ­pracy w zakre­sie reno­wa­cji i kon­ser­wa­cji modelu „Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa”. Osso­li­neum roz­po­czyna sta­ra­nia o pozy­ska­nie fun­du­szy na prze­pro­wa­dze­nie prac kon­ser­wa­tor­skich i reno­wa­cję „Panoramy”.

1_panorama

 

2014

W maju ZNiO otrzy­muje dofi­nan­so­wa­nie z Mini­ster­stwa Kul­tury i Dzie­dzic­twa Naro­do­wego na prze­pro­wa­dze­nie prac kon­ser­wa­tor­skich i rekon­struk­cje bra­ku­ją­cych ele­men­tów „Pano­ramy Pla­stycz­nej Daw­nego Lwowa”. Ruszają prace kon­ser­wa­tor­skie, które pro­wa­dzi zespół w skła­dzie: Adam Gro­chol­ski — artysta-plastyk z dużym doświad­cze­niem kon­ser­wa­tor­skim oraz Tomasz Fron­czek – pro­jek­tant i artysta-plastyk o spe­cja­li­za­cji mode­lar­skiej, współ­pra­cu­jący z toruń­ską firmą kon­ser­wa­tor­ską Dariu­sza Sub­o­cza.

2015

Przygotowanie ekspozycji „Panoramy Plastycznej Dawnego Lwowa” w jej obecnym kształcie było możliwe dzięki umowie o współpracy pomiędzy Ossolineum a Halą Stulecia. Od 25 września 2015 roku wystawa będzie udostępniona zwiedzającym.